ABDÜLHAK ADNAN ADIVAR (1882-1955)

Soyu, XVI-XVII. yüzyılın tanınmış mutasavvıflarından Aziz Mahmud Hüdâyî’ye kadar uzanır. Babası Mektûbîzâde Ahmed Bahâî Efendi de dahil, ailenin hemen bütün fertleri ilmiye sınıfındandır. Abdülhak Adnan, babasının Gelibolu sancağı nâibliği sırasında orada doğdu. Liseyi Dersaadet Mekteb-i İ‘dâdîsi’nde, yüksek tahsilini ise Tıbbiye Mülkiyesi’nde tamamladı (1905). Devrin idaresini beğenmeyerek Almanya’ya kaçtı; orada tanınmış profesörlerden Friedrich Kraus’un önce öğrencisi, sonra asistanı oldu.

Meşrutiyet’in ilânından sonra 1909’da Türkiye’ye döndü. Önce Tıp Fakültesi seririyat (klinik) şefliğinde, sonra da müdürlüğünde bulundu. Trablusgarp Savaşı’nda Hilâliahmer (Kızılay) Cemiyeti’nin müfettişi olarak savaş alanında vazife yaptı. Geriye dönünce Hilâliahmer’in genel sekreterliğine getirildi. Birinci Dünya Savaşı’ndan önce Sıhhiye umum müdürü, sonra yedek binbaşı rütbesiyle Sahra Sıhhiye umum müdür muavinliğinde bulundu. 1917’de Halide Edip ile evlendi. Mütareke’nin ilânını müteakip İstanbul mebusu seçildi; fakat şehrin İtilâf devletlerince işgali üzerine eşi Halide Edip’le birlikte Anadolu’ya geçerek Millî Mücadele’ye fiilen katıldı (1920). Birinci Büyük Millet Meclisi hükümetinde Sıhhiye vekili, daha sonra meclis ikinci reisi oldu. 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurucuları arasında yer aldı. Bazı siyasî sebepler yüzünden, 1925’te eşi ile birlikte Avrupa’ya gitti. Bir müddet İngiltere’de, daha sonra Fransa’da kaldı. 1929’dan 1939’a kadar Paris’te École nationale des langues orientales vivantes’ta hocalık yaptı. Orada ilim tarihi araştırmalarına kendini veren Adıvar’ın bu sahadaki ilk eseri La Science chez les Turc Ottomans, Paris’te basıldı (1939). Aynı yıl İstanbul’a döndü ve Maarif Vekâleti tarafından tercümesine karar verilen İslâm Ansiklopedisi yayın kurulu başkanlığına getirildi (1940) bu görevi vefatına kadar sürdürdü. Paris’te neşredilen Fransızca kitabının genişletilmiş baskısı olan Osmanlı Türklerinde İlim (1940) ile Tarih Boyunca İlim ve Din’i (1944) yayımladı. İlmî ve siyasî faaliyetleri yanında bazı gazetelerde fikrî mahiyette çeşitli makaleler de yayımladı.